“هوش سیاه” یا آنچه در روانشناسی با عنوان سهگانه تاریک (Dark Triad) شناخته میشود، به سه ویژگی شخصیتی منفی اشاره دارد که در برخی افراد بهصورت همزمان یا ترکیبی دیده میشود. این سه ویژگی عبارتاند از:
نارسیسیسم (Narcissism) – خودشیفتگی
افراد خودشیفته احساس برتری دارند، بیش از حد به ظاهر، موفقیت یا قدرت خود اهمیت میدهند و نیاز زیادی به تحسین دیگران دارند. آنها اغلب نسبت به احساسات دیگران بیتفاوت هستند.مکیاولیسم (Machiavellianism)
این ویژگی به افرادی اطلاق میشود که بسیار دستکاریگر، فرصتطلب و فریبکار هستند. آنها برای رسیدن به اهدافشان از هر وسیلهای استفاده میکنند، حتی اگر غیر اخلاقی باشد.سایکوپاتی (Psychopathy) – روانپریشی (در بعد شخصیتی)
این افراد دچار بیاحساسی، بیپروایی، بیرحمی و عدم همدلی با دیگران هستند. آنها ممکن است رفتارهای ضد اجتماعی، پرخاشگرانه یا خطرناک از خود نشان دهند، بدون اینکه احساس گناه یا پشیمانی کنند.تفاوت با بیماری روانی
مهم است که بدونیم این سه ویژگی لزوماً بیماری روانی نیستند، بلکه ویژگیهای شخصیتی ناسالم یا “سمی” محسوب میشوند. برخی افراد ممکن است فقط یکی از این ویژگیها را داشته باشند، برخی ترکیبی از دو یا هر سه.
کاربرد این مفهوم در روانشناسی
در بررسی رفتارهای سمی در روابط عاطفی، شغلی یا اجتماعی
تحلیل شخصیت رهبران خطرناک، مجرمان حرفهای، یا افراد سودجو
ارزیابی ریسک در مدیریت منابع انسانی یا استخدام
نشانههای فرد دارای سهگانه تاریک
استفاده ابزاری از دیگران
نداشتن احساس گناه
بازیدادن دیگران برای منافع شخصی
اغواگری و فریبکاری
اعتماد به نفس بالا ولی شکننده
بیثباتی عاطفی و بیاحساسی نسبت به آسیب دیگران
نتیجهگیری
سهگانه تاریک شخصیت، درک عمیقتری از افراد با رفتارهای منفی اما اغلب پنهان فراهم میکند. چنین ویژگیهایی ممکن است در ظاهر جذاب یا قدرتمند جلوه کنند، اما در درازمدت برای اطرافیان و حتی خود فرد، آسیبزا هستند.
پرسشنامه شخصیت تاریک[1]
مقیاس ۱۲ گویه ای شخصیت تاریک جانسون و وبستر (۲۰۱۰) شامل سه خرده مقیاس زیر است. فریبگر را با سؤال های ۱، ۲، ۳ و ۴، خودشیفته را با سؤال های ۹، ۱۰، ۱۱ و ۱۲ و جامعه ستیزی را با سؤال های ۵، ۶ ۷ و ۸ در یک طیف لیکرت از شديدآً مخالف = ۱ تا شدیدا موافق = ۹ ارزیابی می کند.
نمره گذاری بر اساس شماره ای که فرد علامت زده می باشد، یعنی نمره فرد همان شماره ای است که انتخاب کرده است و برای هر مولفه مجموع سوالات آن مولفه را باید باهم جمع ببندید.
هرچه فرد نمره بالاتری کسب کند، نشان دهنده میزان بالای آن مولفه است.
روایی و پایایی
قمرانی، صمدی، تقی نژاد و شمسی (۱۳۹۴) برای این ابزار ضریب آلفای کرونباخ 0.81 را گزارش کردند و نشان دادند که همبستگی گویه ها با نمره كل و خرده مقیاسها با نمره کل در تمام موارد در سطح 0.01 معنادار است و ۳ عامل فریبگر، جامعه ستیزی و خودشیفته در مجموع 63.30 از واریانس شخصیت تاریک را تبیین می کنند. در پژوهش میرزایی جاهد و صابری (1398) این پرسشنامه توسط شوهران تکمیل شد و ضریب آلفای کرونباخ برای خرده مقیاس های فریبگر، جامعه ستیز و خودشیفته به ترتیب 0.69، 0.72 و 0.70 به دست آمد.
[1] Measure Of The Dark Triad